Η τέχνη του έρωτα από τον Γκόγια .

Γιατί ο Γκόγια έντυσε τη «Γυμνή Μάγια»; Γιατί ο Μπαλτίς ζωγράφιζε έφηβες; Γιατί ο Νταλί παλινδρομεί σε μια εικαστική αποτύπωση του αυτοερωτισμού; Πού οφείλεται ο βίαιος ερωτισμός του Πικάσο; Γιατί δεν ήταν σε καμία περίπτωση πορνογραφία το έργο τού Σίλε;

Το γοητευτικό βιβλίο «Ο ερωτισμός στην τέχνη» (Μεταίχμιο), του Νίκου Σιδέρη, καταδύεται στο ερωτικό συνειδητό και υποσυνείδητο των πέντε κορυφαίων ζωγράφων και, μέσα από τη βιογραφία και την εργογραφία τους, επιχειρεί να επισημάνει και να απαντήσει σε ερωτήματα που αφορούν την τέχνη τους.

Ο Νίκος Σιδέρης, ψυχίατρος και ψυχαναλυτής, με μεταπτυχιακό που περιλαμβάνει και την Ιστορία, διδάσκει σήμερα στην Αρχιτεκτονική Σχολή του Μετσοβίου «Αρχιτεκτονική και Ψυχανάλυση» και στην ΑΣΚΤ το μάθημα «Εικαστική δημιουργία και φαντασίωση του καλλιτέχνη». Εχει εκδώσει προσιτά για το ευρύ κοινό επιστημονικά εγχειρίδια, ποιητικές συλλογές και μυθιστορήματα. Κι όμως, σ’ αυτή την περίπτωση, αφετηρία του ήταν ο παιδικός του δεσμός με τη ζωγραφική, χάρη σ’ ένα βιβλίο με ρεπροντιξιόν έργων κορυφαίων ζωγράφων. Πολλά χρόνια μετά, η ιδιότητα του φιλότεχνου συνδυάστηκε με τα επιστημονικά του ενδιαφέροντα.

– Πέρα από την καλλιτεχνική αξία τους, γιατί επιλέξατε αυτούς τους πέντε ζωγράφους;

«Επειδή στην τέχνη τους είναι πολύ έντονο το ερωτικό στοιχείο, επειδή οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν μια εξοικείωση με το έργο τους -πράγμα που διευκολύνει την ανάγνωση- κι επειδή μου άρεσαν κι εμένα προσωπικά -στοιχείο πολύ σοβαρό όταν μιλάμε για τον ερωτισμό».

– Γιατί, όμως, μόνον αυτούς;

«Αν έπιανα όλους τους ζωγράφους που έθιξαν βαθιά τον ερωτισμό, θα ήθελα τουλάχιστον 1.000 σελίδες. Παρ’ όλα αυτά, είναι στα σκαριά ένας δεύτερος τόμος, με έμφαση στον ερωτισμό, με επίκεντρο το ανδρικό στοιχείο, γιατί εδώ το 80% εστιάζεται στη θηλυκότητα».

– Για ποιον από τους πέντε θα διακινδυνεύατε να πείτε ότι είχε καλύτερη σχέση με το σώμα και τον ερωτισμό του;

«Σίγουρα ο Πικάσο είχε μεγάλη προσωπική σεξουαλική εμπειρία και ήταν χορτασμένος, αν και ακόρεστος. Ο Μπαλτίς, επίσης, με το δικό του τρόπο, είχε μια ενδιαφέρουσα ερωτική ζωή και μέσα από το βλέμμα (που είναι γι’ αυτόν το κύριο σεξουαλικό όργανο), ήταν επίσης χορτασμένος -και επίσης ακόρεστος. Ο Σίλε είχε μια άνιση ερωτική ζωή -ξέρουμε ότι έζησε μερικά καλά χρόνια, στη διάρκεια των οποίων έκανε τα πιο γλυκά ερωτικά συμπλέγματα. Για τον Γκόγια ξέρουμε ότι μάλλον δεν ήταν ερωτικά επιτυχημένος. Κι ο Νταλί ήταν ένα, ψυχικά, πολύ δύσκολο πλάσμα. Ηταν χωνεμένος από τον ερωτικό του εταίρο, την Γκαλά. Δεν υπήρχε πια το «εγώ» κι «εσύ» αλλά οι δύο όψεις ενός «εμείς». Αλλωστε, υπέγραφε και τους πίνακές του «Γκαλά-Νταλί». Το στοιχείο της συγχώνευσης των δύο όντων εμφανίζεται και στην ερωτική του ζωή, η οποία -παρά τα κάποια «ξεθαρρέματά» του τη δεκαετία του ’60- φαίνεται πως κατά βάση ήταν κολλημένη πρώτα στη γοητεία και μετά στην απογοήτευση από την Γκαλά».

– Βασική αφετηρία για το ταξίδι στο βιβλίο σας είναι ο διαχωρισμός τέχνης και πορνογραφίας…

«Αν και το θέμα τους μπορεί να είναι ακριβώς το ίδιο (μια ημίγυμνη έφηβη π.χ.), η τέχνη απ’ αυτό το υλικό θα φτιάξει έναν απολύτως μεταφορικό κόσμο. Η πορνογραφία, αντίθετα, θα προσπαθήσει να χρησιμοποιήσει την παράσταση ως υποκατάστατο του αληθινού σώματος και να εγκλωβίσει τον θεατή στην «ψευδαίσθηση της κυριολεξίας». Μια φωτογραφία πορνογραφικών σκοπών ενδέχεται κάποιος να τη γλείφει και να τη χαϊδεύει. Στην τέχνη δεν συμβαίνει αυτό. Γι’ αυτό, άλλωστε, δεν νιώθουμε ντροπή όταν κοιτάμε έναν πίνακα του Μπαλτίς».

BALTHUS (1908-2001)

– Ο Μπαλτίς κατηγορήθηκε στην εποχή του για πορνογραφία και παιδοφιλικές απεικονίσεις. Εσείς αντιτάσσετε σ’ αυτό έναν άνθρωπο με ισχυρό κόσμο φαντασιώσεων.

«Αντιτάσσω επίσης μια δικιά του κουβέντα: «Διερευνώ, με τα εργαλεία της τέχνης, τα ανησυχητικά και περίεργα φαινόμενα, τα οποία διακινούν στην υποκειμενικότητα οι ερωτικοί δυναμισμοί που υπάρχουν στο παιδικό και εφηβικό σώμα». Δεν έχει άδικο. Είναι υπαρκτό φαινόμενο. Μπορεί να το μελετήσει ο σεξολόγος, ο ψυχολόγος ή ο εικαστικός καλλιτέχνης. Ο Μπαλτίς, με εξαίρεση το «Μάθημα κιθάρας» (1933), δεν ξεφεύγει από τα εργαλεία της τέχνης του. Αντίθετα, στο έργο του, πρώτη φορά αναφαίνεται με τόση σαφήνεια η διαφοροποίηση της τέχνης απ’ την πορνογραφία».

– Γιατί εξαιρείτε το «Μάθημα κιθάρας»;

«Εγώ τουλάχιστον, τον θεωρώ πίνακα αισθητικής αστοχίας. Δεν μπορώ να τον εντάξω με σιγουριά στο χώρο της τέχνης. Ο Μπαλτίς μοιάζει εδώ να μην μπορεί να δουλέψει με τα εργαλεία της τέχνης ένα τόσο «βαρύ» θέμα όπως είναι η απεικόνιση της σεξουαλικής απόλαυσης ανάμεσα σε μια γυναίκα κι ένα κορίτσι. Αποδεικνύεται ότι δεν είναι αυτονόητο ότι μπορείς να πάρεις ένα θέμα που θα μπορούσε να έχει πορνογραφική μεταχείριση και, χωρίς κανένα ψυχικό κόπο, να το κάνεις τέχνη».

EGON SCHIELE (1890-1918)

– Στον Σίλε διακρίνετε ωμή σεξουαλικότητα και φετιχιστικά στοιχεία.

«Θεματολογικά, γιατί η τέχνη του παραμένει υψηλή εικαστικά. Ακόμα και στα πιο ερωτικά του θέματα, δεν ξεχνάς ότι αυτό είναι κάτι που μόνο με τα μάτια της ψυχής μπορείς να το απολαύσεις».

– Και σ’ αυτόν, όπως και στον Νταλί, επισημαίνετε μια περίοδο «αυτοερωτικής σεξουαλικής πρακτικής»…

«Φαίνεται ότι η αυτοερωτική εμπειρία, ως μορφή σεξουαλικότητας, δεσπόζει και στους δύο μέχρι την πρώιμη νεότητά τους. Αποτυπώνεται στο έργο τους αλλά και πάλι δεν καταλήγει να προκαλεί αποστροφή σε όποιον είναι ηθικολόγος. Γιατί και στους δύο το εκρηκτικό θέμα του αυνανισμού δαμάζεται και μας δείχνει ότι η τέχνη δεν περιγράφει, αλλά σημαίνει…»

SALVADOR DALI (1904-1989)

-Πώς τεκμηριώνεται εικαστικά η αυτοερωτική περίοδος του Νταλί;

«Μα έχει π.χ. ζωγραφίσει τον «Μέγα Αυνανιστή». Ή, στην «Εμμονή της μνήμης», κυριαρχεί μια παράξενη υπόλευκη μάζα, που είναι ουσιαστικά δανεισμένη από εκείνες τις εμπειρίες του».

-Υποστηρίζετε ότι είχε ηδονοβλεπτική τάση. Γιατί;

«Διότι ιστορικά όλες οι ενδείξεις συγκλίνουν στο ότι υπήρξε κοινωνός αυτού που ονομάζουμε «πρωταρχική σκηνή», εννοώντας τις σεξουαλικές περιπτύξεις μεταξύ των γονιών του. Υπάρχουν άλλωστε πίνακές του που το υποδηλώνουν αυτό, όπως το «Φάσμα του σεξ απίλ» ή οι «Φωτισμένες ηδονές». Αλλά και πάλι δεν περιγράφει την ηδονοβλεψία, αλλά την ψυχική εμπειρία που περιλαμβάνει και την ηδονοβλεπτική κατάσταση».

-Δημοσίως ο Νταλί διακρινόταν μάλλον από ναρκισσιστική επιδειξιομανία. Εσείς βλέπετε έναν άνθρωπο που στρέφει τη σεξουαλικότητά του προς τα έσω.

«Προς τα έσω και χρονικά προς τα πίσω. Είναι βέβαιο ότι ξεθάρρεψε όταν το 1929 γνώρισε την Γκαλά, μετά, όμως, τρόμαξε από τον κόσμο του ερωτισμού και παλινδρόμησε θεματικά: Π.χ. Ενώ στην πρώτη του εκδοχή για τη «Γυναίκα στο παράθυρο» απεικονίζει μια όμορφη κι ελκυστική γυναίκα, που σε προκαλεί, στην τρίτη εκδοχή του ίδιου θέματος παλινδρομεί και παρουσιάζει μια γυναίκα που αυνανίζεται -αποκλείοντας συνεπώς την επαφή με κάθε άλλο ερωτικό ον. Παλινδρομεί όμως και η εικαστική του γλώσσα, επιστρέφοντας στην πολύ «αρχαία» γλώσσα της πρώτης ναρκισσιστικής, αυτοερωτικής εποχής μας. Παλινδρόμηση σε μία πολύ αρχαία ερωτική γλώσσα, συμβαίνει και σ’ εμάς: Σε μια σοβαρή επαγγελματική συναλλαγή χρησιμοποιούμε ακριβείς λέξεις, στην παρέα μας χαλαρώνουμε, λέμε και καμία ανοησία και σε στιγμές ηδονής εκφέρουμε κραυγές χωρίς νόημα – «οι μικρές φωνούλες του έρωτα» που λέει κι ο Ελύτης».

FRANCISCO JOSE DE GOYA (1746-1828)

-Γιατί ο Γκόγια ντύνει τη «Γυμνή Μάγια»;

«Βρέθηκε στην κλασική κατάσταση ενός ανθρώπου που είναι ανήμπορος να υποστηρίξει έμπρακτα μια επιθυμία. Ο Γκόγια αισθάνεται να απειλείται το πεδίο που προσπαθεί να προσεγγίσει έστω και με τη φαντασία, δειλιάζει και, καθώς δεν μπορεί να υποστηρίξει το αισθησιακό του θέμα, βάζει μια κουρτίνα ανάμεσα σ’ αυτόν και το αντικείμενο του πόθου του. Το φόρεμα που βάζει στη Μάγια είναι στην ουσία το παραπέτασμα που βάζει στο δικό του αισθησιακό βλέμμα».

-Κατηγορήθηκε ως άσεμνος.

«Οχι μόνο στην εποχή του. Τη δεκαετία του 1930 η Υπηρεσία Ταχυδρομείων των ΗΠΑ αποφάσισε να επιστρέφονται πίσω επιστολές που έφεραν γραμματόσημο με τη «Γυμνή Μάγια», το οποίο είχε εκδώσει η ισπανική κυβέρνηση! Ο Γκόγια δεν είναι με καμία έννοια έξω από τα όρια του «καθωσπρέπει» ερωτισμού, δεν παύει όμως να διακρίνεται από πολύ ισχυρό ερωτισμό, που ταράζει και τον ίδιο. Ακόμα και σήμερα σ’ ένα περιβάλλον πληθωρισμού αισθησιακών ερεθισμάτων, το έργο του ξεχωρίζει. Βάλτε τις καλύτερες πόζες του «Πλέι-μπόι» κι ανάμεσά τους τη «Γυμνή Μάγια»: εννέα στους δέκα ανθρώπους θα σταθούν σ’ αυτήν πολύ περισσότερο».

PICASSO (1881-1973)

-Ο πιο γυναίκας ήταν ο Πικάσο.

«Ηταν εκτός συναγωνισμού, και σε αριθμό έργων και σε αριθμό ερωμένων. Σ’ αυτή την περίπτωση ισχύει απόλυτα ότι η τέχνη είναι τρόπος ύπαρξης του καλλιτέχνη. Στον Πικάσο υπάρχει ένας ποταμός ερωτικής τέχνης, με βάθος, έκταση κι ένταση. Αυτός ήταν όμως κι ο έμπρακτος τρόπος ύπαρξης στην ερωτική του ζωή».

-Στο έργο του διακρίνετε σεξουαλική βία…

«Για τον Πικάσο, η βία είναι η πεμπτουσία της ερωτικής και σεξουαλικής εμπειρίας. Σεξ ίσον πόλεμος, μεταξύ των φύλων, των σωμάτων, των περιστάσεων. Στο «Ζευγάρωμα» ζωγραφίζει στην πραγματικότητα μια μάζα σωματικών στοιχείων που παλεύουν μεταξύ τους. Στο έργο «Ανδρας και γυναίκα», ο άνδρας κρατάει αντί φαλλού μαχαίρι. Στο «Φιλί» ζωγραφίζει δύο θεόρατα στόματα με τρομερά δόντια, που καταβροχθίζει το ένα το άλλο, εξισώνοντας την άκρα σεξουαλική εμπειρία με τον απόλυτο κανιβαλισμό. Λέει, δηλαδή, «σε ποθώ, θέλω να σε φάω». Το ίδιο λέμε και στην κοινή γλώσσα. Αλλά όσα εμείς κάνουμε με λέξεις, εκείνος τα κάνει -και- με το χρωστήρα».*

Πηγή :http://www.enet.gr/?i=news.el.texnes&id=269605

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s