Ο Μιρό υψώνει πλακάτ.

ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΥ
Μια κόκκινη φιγούρα, κάτι ανάμεσα σε μέδουσα και πυρηνικό μανιτάρι με την επιγραφή «Fukushima Mon Amour», πρόσφατο έργο του Ισραηλινού Γιόσι Λέμελ, στέκεται δίπλα στην κλασική αφίσα του Πικάσο με το περιστέρι της ειρήνης που έγινε σύμβολο σε όλη την ψυχροπολεμική περίοδο.
Το διάσημο πια έργο «Hope» του Ρόμπερτ Ιντιάνα, που χρησιμοποιήθηκε στην προεκλογική εκστρατεία του Μπαράκ Ομπάμα, εκτίθεται πλάι στα ποπ αρτ σκίτσα του Κιθ Χέρινγκ ενάντια στο απαρτχάιντ της Νότιας Αφρικής. Μέσα από τα 180 έργα της έκθεσης με τον τίτλο «Power to the Imagination – Artists, Posters and Politics», του Μουσείου Τέχνης και Βιομηχανίας στο Αμβούργο, εκτυλίσσεται η ιστορία της σχέσης των εικαστικών τεχνών με τα πολιτικά και κοινωνικά γεγονότα. Οταν οι αφίσες με το πολιτικό περιεχόμενο σχεδιάζονταν από φημισμένους πια καλλιτέχνες προπαγανδίζοντας πολιτικές θέσεις. Ή από την άλλη όταν αποτελούσαν μια ξεκάθαρη δήλωση διαμαρτυρίας για όσα συνέβαιναν γύρω τους.

Ο πρώτος πίνακας που απεικόνιζε μια επανάσταση ήταν «Η ελευθερία οδηγεί τον λαό» του Ευγένιου Ντελακρουά. Για τους ιστορικούς της τέχνης ήταν ένα ριζοσπαστικό έργο, όπου ο ρομαντισμός συναντούσε τον νεοκλασικισμό. Για τους επαναστάτες όμως στους δρόμους του Παρισιού που τον Ιούλιο του 1830 έστησαν οδοφράγματα και ανέτρεψαν με τα όπλα έναν ακόμα βασιλιά, ήταν η απεικόνιση του δικού τους αγώνα για την επικράτηση του συνθήματος της Γαλλικής Επανάστασης: Ελευθερία – Ισότητα – Αδελφότητα.

Αυτό ακριβώς το τρίπτυχο κυριαρχεί και στα έργα της έκθεσης: ίσα δικαιώματα για όλους, ελευθερία και κοινωνική δικαιοσύνη. Είτε πρόκειται για την αφίσα του Χουάν Μιρό ενάντια στις φασιστικές ορδές του στρατηγού Φράνκο που την έφτιαξε στον ισπανικό Εμφύλιο. Είτε για τον Γάλλο Πιέρ Σουλάζ, που ανάμεσα στα μονοχρωματικά έργα του πρόσφερε στους εξεγερμένους φοιτητές του παρισινού Μάη το φημισμένο σύνθημα «η φαντασία στην εξουσία». Η έκθεση περιλαμβάνει 90 καλλιτέχνες απ’ όλο τον κόσμο, από τον Γκέοργκ Γκρος και τον Οσκαρ Κοκόσκα μέχρι τη Γιόκο Ονο και τις Guerilla Girls.

Εχουν γραφεί πολλά για το ζήτημα της σχέσης ανάμεσα στην τέχνη και την πολιτική. Από την μια υπάρχει η θέση ότι η τέχνη πρέπει να είναι ανεξάρτητη και ότι η στράτευση του καλλιτέχνη σε μια πολιτική ομάδα, στομώνει την φαντασία του. Είναι γνωστά άλλωστε τα τερατουργήματα που γέννησε ο σοσιαλιστικός ρεαλισμός όταν οι απαράτσικ στην πρώην Σοβιετική Ενωση έδιναν τις νόρμες πάνω στις οποίες θα έπρεπε να κινηθεί ένας καλιτεχνης. Από την άλλη όμως η τέχνη ξεκομμένη από τα συμβάντα του καιρού της καταλήγει μια αυτιστική απεικόνιση. Οι σουρεαλιστές του Μεσοπολέμου είχαν λύσει το ζήτημα, ενώνοντας τη φράση «Να αλλάξουμε τη ζωή» του Ρεμπό με την παρότρυνση «Να αλλάξουμε τον κόσμο» του Μαρξ και δηλώνοντας ξεκάθαρα ότι «η τέχνη πρέπει να βαδίσει μαζί με την κοινωνική επανάσταση». Και οι καλλιτέχνες της έκθεσης ακολουθούν αυτή τη σύνδεση.

Τα πιο παλιά εκθέματα στο Μουσείο του Αμβούργου είναι δυο αφίσες του Τεοφίλ Αλεξάντερ Στάινλεν, του ελβετού ζωγράφου που ξεκίνησε να ζωγραφίζει διαφημιστικά πόστερ για τα κακόφημα καμπαρέ της Μονμάρτρ και έφτασε να σκιτσάρει αντιπολεμικές εικόνες με τις ακρότητες του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Σε όλη την ταραγμένη περίοδο του 20ού αιώνα, του «αιώνα των άκρων», όπως τον ονόμασε ο ιστορικός Ερικ Χόμπσμπαουμ, πολλοί καλλιτέχνες έπαιρναν μια ξεκάθαρη πολιτική στάση απέναντι στα σημαντικά γεγονότα των καιρών τους.

Οπως ο Μιρό, ο οποίος όταν έφτιαξε την αφίσα για τον εμφύλιο στη χώρα του, είχε πει για τη συμμετοχή του: «Σε αυτόν τον αγώνα βλέπω από τη μια πλευρά τους φασίστες και την εξουσία του παρελθόντος και από την άλλη πλευρά τον λαό που οι αδέσμευτες δημιουργικές του δυνατότητες θα δώσουν μια τέτοια ώθηση στη χώρα ώστε θα προκαλέσει έκπληξη σε όλο τον κόσμο». Οι αγωνιστές του ’36 αποδέχτηκαν φυσικά την εικαστική προπαγάνδα του Χουάν Μιρό. Αλλη τύχη είχε όμως η αφίσα που σχεδίασε ο Γιόζεφ Μπόις, που πέρα από επαναστάτης καλλιτέχνης υπήρξε και ένα από τα ιδρυτικά μέλη των Γερμανών Πράσινων, για την εκλογική εκστρατεία του κόμματος. Η ασπρόμαυρη αφίσα του Μπόις έδειχνε ένα πλάστικο στρατιωτάκι να σημαδεύει ένα πελώριο λουτρινένιο λαγό. Η πλειοψηφία των Πράσινων την βρήκε πολύ «καλλιτεχνική», «δυσνόητη» και «απολίτικη» και την αντικατέστησε με ένα χαρούμενο πολύχρωμο σκίτσο ενός ηλιοτρόπιου.

Αν όμως κάτι πετυχαίνουν οι οργανωτές της έκθεσης είναι να δώσουν την ιστορία της αντίστασης και της διαμαρτυρίας μέσα από τα έργα της έκθεσης. Πάνω στους τοίχους του μουσείου περνάνε η καταγγελία της σφαγής τόσων ανθρώπων στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η συντριβή του εργατικού κινήματος στη Γερμανία, η άνοδος των ναζί, η αντίσταση των λαών της Ευρώπης στον Αξονα, η καταδίκη της ψυχροπολεμικής πολιτικής αλλά και οι αγώνες των μειονοτήτων για ανθρώπινα δικαιώματα, οι εξεγέρσεις των νέων της δεκαετίας του ’60 απέναντι σε ένα συντηρητικό κόσμο, η πάλη ενάντια σε μια καταστροφική για το περιβάλλον τεχνολογία, η διαμαρτυρία κατά του ρατσισμού και της ξενοφοβίας, ακόμα και ο αγώνας για να εξαλειφθεί η ένδεια στον Τρίτο Κόσμο.

Τέλος ο ισραηλινός εικαστικός Γιόσι Λέμελ που το έργο του ήταν μια προσφορά στον λαό της Ιαπωνίας μετά την καταστροφή, εξηγεί το ρόλο μιας αφίσας που προσπαθεί να παρέμβει στην κοινή γνώμη. «Είναι αδύνατον», όπως σημειώνει, «να εξηγήσεις όλες τις παραμέτρους που διαμορφώνουν μια πολύπλοκη πολιτική ή κοινωνική κατάσταση μέσα από μια απλή εικόνα. Το σημαντικό όταν σχεδιάζεις μια τέτοια αφίσα πολιτικού ρεαλισμού, όπως την αποκαλώ, είναι να συνοψίσεις, να παρουσιάσεις την ουσία ενός τέτοιου φαινομένου και να καταφέρεις να την κάνεις να λάμψει σαν ένα διαμάντι».
Πηγή άρθρου : http://www.enet.gr/?i=news.el.texnes&id=270735

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s