Η τέχνη της ανατροπής

Επαναστατικοί ζωγραφικοί πειραματισμοί διηγούνται την ιστορία του ρεύματος της Ρωσικής Πρωτοπορίας στην έκθεση «Σύνθεση-Κατασκευή-Παραγωγή»

Λιουμπόβ Πόποβα, μακέτα εξωφύλλου για το περιοδικό Αρτίστι Κινό (Καλλιτέχνες Κινηματογράφου), 1922, γκουάς και μελάνι σε χαρτόνι

Λιουμπόβ Πόποβα, μακέτα εξωφύλλου για το περιοδικό Αρτίστι Κινό (Καλλιτέχνες Κινηματογράφου), 1922, γκουάς και μελάνι σε χαρτόνι

Επαναστατικοί ζωγραφικοί πειραματισμοί διηγούνται την ιστορία του ρεύματος της Ρωσικής Πρωτοπορίας στην έκθεση «Σύνθεση-Κατασκευή-Παραγωγή»

Τη δυναμική που έχει ακόμη και σε νεότερες γενιές εικαστικών η συλλογή Κωστάκη επισημαίνει η νέα έκθεση του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης με τίτλο «Σύνθεση-Κατασκευή-Παραγωγή. Ρωσική Πρωτοπορία και Σύγχρονη Τέχνη», η οποία φιλοξενείται στη Μονή Λαζαριστών από την ερχόμενη Παρασκευή ως τις 24 Μαρτίου.

Ο τίτλος της έκθεσης αποτελείται από τρεις λέξεις που έχουν ιδιαίτερη σημασία για τη ρωσική πρωτοποριακή τέχνη, καθώς συναντώνται σε ένα μεγάλο ποσοστό έργων της εποχής, ενώ ταυτόχρονα περιγράφουν τις φάσεις και την εξέλιξη της Ρωσικής Πρωτοπορίας, από τους πρώτους γεωμετρικά αφηρημένους ζωγραφικούς πειραματισμούς ως την κονστρουκτιβιστική λογική και τη βιομηχανική παραγωγή χρηστικών αντικειμένων.

Η συλλογή Κωστάκη του ΚΜΣΤ περιλαμβάνει έργα τέχνης και χρηστικά αντικείμενα που χρονολογούνται περίπου από το 1900 ως το 1930, την περίοδο που είναι γνωστή στην ιστορία της τέχνης ως Ρωσική Πρωτοπορία, ενώ συγκεντρώνει στους κόλπους της ποικίλα και διαφορετικά ρεύματα της μη αντικειμενικής τέχνης και πολλούς εκπροσώπους της, οι οποίοι λειτουργούσαν με απώτερο στόχο την ανατροπή του κατεστημένου καλλιτεχνικού τοπίου και την ανάμειξη της τέχνης με την καθημερινότητα και την ουτοπική, σοσιαλιστική κοινωνία που η Ρωσική Επανάσταση ευαγγελιζόταν.

Παράλληλα, η ίδια η συλλογή αντικατοπτρίζει την ενασχόληση των καλλιτεχνών της επαναστατικής και Σοβιετικής Ρωσίας με κάθε είδους τέχνη και τεχνική.

Υπ’ αυτό το πρίσμα οι ιστορικοί τέχνης-επιμελητές του ΚΜΣΤ προσκάλεσαν εικαστικούς και designers σε ένα εργαστήριο, στη συνέχεια τους ξενάγησαν στην έκθεση της συλλογής Κωστάκη, παρακολούθησαν διαλέξεις, επισκέφτηκαν τις αποθήκες όπου φυλάσσεται η συλλογή και δημιούργησαν ένα έργο ή μια σειρά έργων με θέμα «Σύνθεση-Κατασκευή-Παραγωγή. Ρωσική Πρωτοπορία και Σύγχρονη Τέχνη».

Εκτός από τα έργα αυτά, στην έκθεση θα παρουσιαστούν και μικρά σχέδια, χαρακτικά και περιοδικά της συλλογής Κωστάκη που δεν έχουν φιλοξενηθεί σε παλιότερες εκθέσεις.

Στην έκθεση φιλοξενούνται και έργα τεσσάρων σύγχρονων εικαστικών, της Β. Γκαβαϊσέ, του Κ. Γραμμένου, του Ν. Καναρέλη και της Γ. Σαγρή, οι οποίοι γνωρίζουν το ιστορικό φαινόμενο της Ρωσικής Πρωτοπορίας και έχουν εμπνευστεί από αυτό σε παλιότερες εργασίες τους.

Advertisements

90 χρόνια ρωσική τέχνη

120 έργα από τη συλλογή της Πινακοθήκης Μανιέζ της Αγίας Πετρούπολης θα ταξιδέψουν στην Αθήνα, σε μια έκθεση – γνωριμία, με καλλιτέχνες από το 1920 έως την περεστρόικα και τις μέρες μας

90 χρόνια ρωσική τέχνη

Από τη Ρωσική Πρωτοπορία, που σφυρηλάτησε την αισθητική της επαναστατικής µεταµόρφωσης του πολιτισµού, µέχρι τον σοσιαλιστικό ρεαλισµό, που έθεσε υπό έλεγχο την τέχνη, την περεστρόικα και τη µετα-περεστρόικα, που απελευθέρωσε τη δηµιουργική δραστηριότητα. Εκατόν είκοσι έργα από τη συλλογή της Πινακοθήκης Μανιέζ της Αγίας Πετρούπολης, που καλύπτουν µια τεράστια περίοδο από το 1920 έως τις µέρες µας, θα ταξιδέψουν στην Αθήνα, για να παρουσιαστούν στο Ιδρυµα Β. & Μ. Θεοχαράκη, µεταξύ 15 Δεκεµβρίου και 11 Μαρτίου. Πρόκειται για µια µοναδική έκθεση που θα δώσει τη δυνατότητα να γνωρίσουµε την πορεία της ρωσικής ζωγραφικής, µέσα από πολλές ιστορικές συγκυρίες. Οι καλλιτέχνες δεν είναι οι περισσότεροι τόσο γνωστοί εκτός ρωσικών συνόρων όσο εκείνοι της Ρωσικής Πρωτοπορίας της Συλλογής Κωστάκη. Είναι αποκλειστικά δηµιουργοί που έζησαν στην πόλη Πέτρογκραντ (1914-1924) / Λένινγκραντ (1924-1991)/ Αγία Πετρούπολη. Την πρωτεύουσα των τσάρων, την πόλη απ’ την οποία διέρχεται ο Νέβας, που γέννησε µεγάλους δηµιουργούς σε όλους τους καλλιτεχνικούς χώρους, που φούντωσε η σπίθα της Ρωσικής Επανάστασης και γέννησε τις ιδέες της Ρωσικής Πρωτοπορίας. Αυτήν την πόλη αποτυπώνουν, µε διαφορετικές τεχνοτροπίες και συναισθηµατική αµεσότητα, οι ζωγράφοι της έκθεσης. Εκτός από χαρακτηριστικές απόψεις της πόλης, τους καλλιτέχνες απασχόλησαν προσωπογραφίες, νεκρές φύσεις και συνθέσεις.

Κορυφαία έργα είναι αυτά της περιόδου 1920-1940, όπως µας ενηµερώνει η διευθύντρια της Πινακοθήκης Μανιέζ, Μαρίνα Τσιγκαρκχανιάν, συνεπιµελήτρια µαζί µε την Αφροδίτη Οικονοµίδου. Σύµφωνα µε την ίδια, τα έργα αυτής της εποχής «παρουσιάζουν µε τον ξεχωριστό πλαστικό χαρακτήρα τους την ιδιαίτερη »τοµή» της σοβιετικής τέχνης, η οποία καταρρίπτει τα καθιερωµένα στερεότυπα». Τότε έδρασε η περίφηµη οµάδα «Ο κύκλος των καλλιτεχνών», που, µε επιρροές από τη Γαλλία, προσήλκυσε τους πιο ταλαντούχους καλλιτέχνες, όπως τους Πακούλιν, Ρουσακόβ, Ποτστένι, Τιµοσένκο, Παχόµοφ, Ζαγκόσκιν, Λιζάκ κ.ά. Τα µέλη του «Κύκλου» ενσάρκωσαν στα έργα τους την ατµόσφαιρα των κοινωνικών αλλαγών και των αναζητήσεων για µια καινούργια ζωή. Κι άλλοι που δεν ανήκαν τυπικά στην οµάδα ασπάστηκαν την εκφραστική αισθητική της, όπως οι Νικολάι Λαπσίν και Βλαντίµιρ Γκρίνµπεργκ, λησµονηµένοι για πολλές δεκαετίες στην ΕΣΣΔ. Στη λίστα των άδικα ξεχασµένων ζωγράφων συγκαταλέγεται και η Πελαγία Σουρίγκα, µε τα φουτουριστικά έργα της. Οταν το Μανιέζ παρουσίασε αναδροµική της το 2007 ήταν µια πραγµατική αποκάλυψη για τους θεατές.

Τόσο ο «Κύκλος» όσο κι άλλες οµάδες υποχώρησαν αναγκαστικά στην κυβερνητική απόφαση του 1932 να απαγορεύσει τη συγκρότηση καλλιτεχνικών οµάδων και να συσταθεί µια ενιαία Ενωση, γεγονός που συνεπαγόταν τον ιδεολογικό και εκφραστικό έλεγχο της τέχνης, σύµφωνα µε το δόγµα του σοσιαλιστικού ρεαλισµού.

ΖΩΓΡΑΦΙΖΕ ΜΕ 40 ΥΠΟ ΤΟ ΜΗΔΕΝ

Εργα των Αλεξάντερ Μπίκτερ, Κονσταντίν Ρουντακόφ, Μαρία Γκορόχοβα, Πελαγία Σουρίγκα. Κάτω, η Πινακοθήκη Μανιέζ

Εργα των Αλεξάντερ Μπίκτερ, Κονσταντίν Ρουντακόφ, Μαρία Γκορόχοβα, Πελαγία Σουρίγκα. Κάτω, η Πινακοθήκη Μανιέζ

Η ποιητικότητα του Λένινγκραντ είχε διαφορετική απήχηση στους καλλιτέχνες στις διάφορες ιστορικές στιγμές. Κατά την πολιορκία των 900 ημερών (Σεπτ. 1941- Ιαν. 1944) από τα γερμανικά στρατεύματα στις τοπιογραφίες επικρατεί η διάθεση ενός ελεγχόμενου περιορισμού. Πολλοί καλλιτέχνες που δεν κατάφεραν να διαφύγουν, συνέχισαν να εργάζονται κάτω από τις πιο αντίξοες συνθήκες. Αρχειακές φωτογραφίες δείχνουν τον Πακούλιν, όρθιο μπροστά στο καβαλέτο, να ζωγραφίζει με 40 υπό το μηδέν. Αλλοι, όπως οι Λαπσίν, Γκρίνμπεργκ, Ποτστένι, Ζαγκόσκιν, χάθηκαν εξαιτίας της πείνας και της εξάντλησης. Συνάδελφοι και φίλοι έσωσαν το έργο τους και το παρέδωσαν στα μουσεία. Τα έργα του Ζαγκόσκιν διασώθηκαν χάρη στον 13χρονο ανιψιό του, ο οποίος παρά την εξάντληση τα μετέφερε στο σπίτι του, ενώ στη δεκαετία του 1990, μεταναστεύοντας στις ΗΠΑ, τα δώρισε στο Ρωσικό Μουσείο και στο Μανιέζ.

ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΟ
Η Πινακοθήκη Μανιέζ στεγάζεται σε ένα επιβλητικό νεοκλασικό κτίριο του 1807, το οποίο κτίστηκε, αρχικά, για να στεγάσει τη Σχολή Ιππασίας της αυτοκρατορικής πρωτεύουσας, σε σχέδια του Ιταλού αρχιτέκτονα Τζάκομο Κουαρένγκι, ο οποίος σχεδίασε πολλά παλάτια και μέγαρα της πόλης.

ΔΗΜΗΤΡΑ ΡΟΥΜΠΟΥΛΑ

Τιμή ρεκόρ για πίνακα του Έγκον Σίλε

Σε τιμή ρεκόρ πουλήθηκε την Τετάρτη πίνακας του Αυστριακού ζωγράφου Έγκον Σίλε από τον οίκο δημοπρασιών Σόθμπις, στο Λονδίνο. Πρόκειται για τον πίνακα «Houses with laundry», που φιλοτέχνησε ο Σίλε το 1914 και σύμφωνα με τον Σόθμπις πουλήθηκε έναντι 40,1 εκατομμυρίων δολαρίων.

Έργο του Σίλε στο μουσείο ΛεοπόλντΈργο του Σίλε στο μουσείο ΛεοπόλντΤο έργο του εξπρεσιονιστή ζωγράφου δόθηκε για δημοπρασία από το μουσείο Λέοπολντ της Βιέννης και αγοράστηκε από πλειοδότη, ο οποίος διατήρησε την ανωνυμία του.

Αξίζει να σημειωθεί ότι πρόκειται για το υψηλότερο ποσό που δόθηκε ποτέ για έργο του Σίλε, ο οποίος πέθανε σε ηλικία μόλις 28 ετών.

Ο Έγκον Σίλε γεννήθηκε στις 12 Ιουνίου 1890 στο Τουλν αν ντερ Ντόναου στην Κάτω Αυστρία. Σε ηλικία 16 ετών πήγε για σπουδές στη Σχολή Καλών Τεχνών της Βιέννης όμως σύντομα τις παράτησε και ακολούθησε τον Γκούσταβ Κλιμτ.

Εβδομήντα αριστουργήματα εκ Λαρίσης

Ενα μέρος από την περίφημη συλλογή έργων τέχνης του αείμνηστου Λαρισαίου γιατρού Γιώργου Ι. Κατσίγρα, που αριθμεί συνολικά περισσότερα από επτακόσια αριστουργήματα της νεοελληνικής ζωγραφικής, χαρακτικής και σχεδίου, παρουσιάζεται από σήμερα στην Αθήνα.

Πολύκλειτος Ρέγκος, Πορτρέτο κοριτσιού, 1927Πολύκλειτος Ρέγκος, Πορτρέτο κοριτσιού, 1927Το Ιδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β. & Μ. Θεοχαράκη (Βασ. Σοφίας 9 & Μέρλιν 1) φιλοξενεί και πρωτοπαρουσιάζει στην πρωτεύουσα 70 και πλέον έργα που αποκαλύπτουν μια σημαντική πτυχή της νεοελληνικής τέχνης.

Ανάμεσα στους πίνακες της έκθεσης αναγνωρίζονται «Η Ζάκυθος» του Γ. Αβλιχου, «Η Αγία Καικιλία» του Θ. Ράλλη, «Το λιμάνι της Πάτρας» του Β. Χατζή, «Το Λαύριο», «Η Ακρόπολη», «Η Σπάρτη», και «Οι Δελφοί» του Κ. Μαλέα, «Η γυναίκα με το σάλι» του Δ. Γαλάνη, «Το σπίτι με την κόκκινη τέντα» του Μ. Οικονόμου, «Ο ναός της Αφαίας» του Γ. Στέρη, «Η πολιτεία» του Αγ. Αστεριάδη, «Το πορτρέτο του κοριτσιού» του Π. Ρέγκου, «Το γυμνό» του Γ. Μόραλη, «Η διαδήλωση» του Γ. Ψυχοπαίδη κ.ά.

Μαρτυρία για τον κόσμο

«Πάθος και πνεύμα, περισυλλογή και εγρήγορση διακρίνονται στα έργα της συλλογής. Πρόκειται πρωτίστως για πίνακες ζωγραφικής οι οποίοι προτείνουν μια μαρτυρία για τον κόσμο και τον πολιτισμό μας. Ο πολυπρόσωπος χαρακτήρας των καλλιτεχνών της συλλογής μάς δίνει μια πολύπλευρη εικόνα των αισθητικών τάσεων και των πολλαπλών αναζητήσεων» σημειώνει ο επιμελητής της έκθεσης Τάκης Μαυρωτάς. Και προσθέτει: «Η αναπαράσταση του ορατού κόσμου, η απεικόνιση του ελληνικού ορεινού και πεδινού τοπίου, οι προσωπογραφίες, οι εικόνες της μνήμης και της ζωής αποτελούν τη βάση των επιλογών του συλλέκτη».

Ενδιαφέρον έχει όμως και η ιστορία του Γιώργου Κατσίγρα, που γεννήθηκε στη Νέα Φιλιππούπολη της Λάρισας το 1914, την περιοχή που ίδρυσε ο πατέρας του με αρκετούς Φιλιππουπολίτες, που είχαν εκδιωχθεί από την Ανατολική Ρωμυλία. Σπούδασε ιατρική στο Παναπιστήμιο Αθηνών και αναγορεύτηκε διδάκτωρ Χειρουργικής.

Από τη δεκαετία του ’50

Τη συλλογή έργων τέχνης την ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του ’50. Την ίδια εποχή απέκτησε τα έπιπλα του γραφείου του κορυφαίου αρχαιολόγου Ερρίκου Σλήμαν, που ήταν σχεδιασμένα από τον Ερνέστο Τσίλερ και κατασκευασμένα στη Βιέννη το 1880. Τη δεκαπενταετία 1950-65 απέκτησε σημαντικούς πίνακες των Κωνσταντίνου Μαλέα, Θεόφραστου Τριανταφυλλίδη, Γιώργου Γουναρόπουλου, Πολύκλειτου Ρέγκου και παράλληλα ανέπτυξε φιλικές σχέσεις με τους καλλιτέχνες Βασίλη Ιθακήσιο, Δημήτρη Γαλάνη, Σπύρο Βασιλείου, Αντώνη Κανά, Κώστα Μαλάμο, Δημήτρη Γιολδάση κ.ά. Αντιπροσωπευτικά έργα τους κοσμούν τη συλλογή του.

Το 1981 δώρισε στο Δήμο Λάρισας τη συλλογή των 781 έργων, με την προϋπόθεση να δημιουργηθεί μουσείο και νομικό πρόσωπο με την επωνυμία «Δημοτική Πινακοθήκη Λάρισας – Μουσείο Γ. Ι. Κατσίγρα». Αργότερα στη δωρεά αυτή πρόσθεσε τα έπιπλα του Σλήμαν καθώς επίσης 1.250 βιβλία τέχνης και 4.500 βιβλία λογοτεχνίας και ποίησης. Το 1983 βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών με το βραβείο της Τάξεως των Ηθικών και Πολιτικών Επιστημών. Πέθανε στη Λάρισα το 1998.

* Διάρκεια έκθεσης έως 18 Σεπτεμβρίου.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΡΟΥΖΑΚΗΣ

Περιηγητές στην Ελλάδα της έμπνευσης

Της ΦΩΤΕΙΝΗΣ ΜΠΑΡΚΑ

Το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης της Αθήνας αξιοποιεί με τον καλύτερο τρόπο τους πολύτιμους θησαυρούς του, προτείνοντας στον σύγχρονο θεατή νέες οπτικές θέασης, νέους γόνιμους διαλόγους.

Η Μαργκό Φοντέιν και ο Βρετανός ζωγράφος Τζον Κράξτον σε διακοπές στο Μπούρτζι του Ναυπλίου το 1951Η Μαργκό Φοντέιν και ο Βρετανός ζωγράφος Τζον Κράξτον σε διακοπές στο Μπούρτζι του Ναυπλίου το 1951Γι’ αυτό και είναι γεμάτο κόσμο. Οπως χθες όπου μαθητές και τουρίστες στριμώχνονταν ευχάριστα.

Από αύριο ο επισκέπτης θα μπορεί να περιηγηθεί από τα κυκλαδικά ειδώλια της 3ης χιλιετίας π.Χ. στις σύγχρονες δημιουργίες 17 διεθνών καλλιτεχνών του 20ού αιώνα. Αλλωστε κι αυτοί τα περισσότερα από τα έργα που εκτίθενται στις Κυκλάδες τα δημιούργησαν.

«The last grand tour/Σύγχρονοι Περιηγητές στην Ελλάδα» είναι ο τίτλος της εξαιρετικά ενδιαφέρουσας έκθεσης, που επιμελήθηκε η Βρετανίδα Τζέσικα Μόργκαν, επιμελήτρια της Tate Modern του Λονδίνου. Την κάλεσε το μουσείο και πρέπει να το συγχαρούμε για την πρωτοβουλία. Γιατί μαζί κατάφεραν να φέρουν στην Αθήνα από διάφορα μουσεία, ιδρύματα και συλλογές του εξωτερικού έργα, εν πολλοίς άγνωστα, κι όμως σημαντικά.

Η περιήγηση εκτείνεται σε 7 δωμάτια στο ισόγειο της νέας πτέρυγας. Αποτελείται από έργα που δημιουργήθηκαν τα τελευταία 70 χρόνια και αντανακλούν τους ποικίλους τρόπους με τους οποίους η χώρα, η μακρά πολιτιστική ιστορία και τα γεωγραφικά της χαρακτηριστικά ενέπνευσαν την καλλιτεχνική πρωτοπορία του 20ού αιώνα.

Η Ελλάδα αποτέλεσε προορισμό των περιηγητών του grand tour χάρη στον λόρδο Βύρωνα στις αρχές του 19ου αιώνα. Η έκθεση αποφαίνεται ότι το ταξίδι των 17 σύγχρονων εικαστικών (πολλοί από τους οποίους έφτιαξαν εδώ το δεύτερο σπίτι τους) είναι το τελευταίο grand tour. «Οι καλλιτέχνες σήμερα προτιμούν να πάνε στη Λ. Αμερική ή την Ινδία απ’ ό,τι στη Ρώμη ή την Αθήνα. Τα φθηνά εισιτήρια και το Διαδίκτυο μετέτρεψε τον πλανήτη ολόκληρο σε κέλυφός τους. Τι θα γίνει στο μέλλον όταν πλέον οι δημιουργοί δεν θα έχουν καμία γνώση της κλασικής παιδείας;», μας προκαλεί να αναρωτηθούμε η Τζέσικα Μόργκαν.

Τρεις Βρετανοί οι πρώτοι

«Στην Ελλάδα παρατήρησα την υπέροχη στάση του ανθρώπου. Στοχάστηκα την ελληνική φιλοσοφία, το μεγαλείο της ελληνικής τραγωδίας και τη δύναμη του ανθρώπινου μυαλού, που κάνει τους ανθρώπους να γίνονται μεγαλύτεροι όταν τους βλέπεις». Ετσι έγραφε στις σημειώσεις της η πρωτοπόρος Βρετανίδα γλύπτρια του μοντερνισμού Μπάρμπαρα Χέπγουορθ (1903-1975). Φιλοτέχνησε πολλά γλυπτά που παραπέμπουν στην Ελλάδα μετά την επίσκεψή της το 1954 σε Αθήνα, Επίδαυρο, Μυκήνες, Δελφούς, Κρήτη, Ρόδο, Κω, Πάτμο, Δήλο και Σαντορίνη. Ο άντρας της, ζωγράφος Μπεν Νίκολσον (1894-1982), φιλοτέχνησε πολλά έργα με αναφορές στη χώρα πολύ πριν ταξιδεύσει εκτεταμένα στην Ελλάδα από το 1959.

Πριν απ’ αυτούς μας επισκέφτηκε ένας άλλος συμπατριώτης τους. Ο ζωγράφος Τζον Κράξτον (1922-2009) έφτασε το 1946 και ερωτεύτηκε τη χώρα. Μαζί του ήρθε ο διάσημος Βρετανός ζωγράφος Λουσιάν Φρόιντ, ο οποίος στον Πόρο φιλοτέχνησε το πορτρέτο του φίλου του. Ο Κράξτον εγκαταστάθηκε στην Κρήτη το 1960 και άρχισε να αποτυπώνει στα ζωγραφικά του έργα την καθημερινότητα (βοσκοί, σπίτια, αγροκτήματα και ζώα).

Είναι τα έργα τους (και οι ιστορίες τους) που σε υποδέχονται στην έκθεση. Στο επόμενο δωμάτιο η γνωστή μας ποιήτρια και εικαστικός Ετέλ Αντνάν (1925), κόρη χριστιανής Ελληνίδας και μουσουλμάνου Σύρου, εκθέτει τον «Κήπο στη Σκόπελο», που έφτιαξε στο σπίτι που διατηρεί στο ελληνικό νησί. «Συνομιλεί» στον ένα τοίχο με τις «Δήλιες Ωδές» του Σάι Τουόμπλι και στον άλλο με τη ζωγραφική σε μάρμαρο του Αμερικανού ζωγράφου και χαράκτη Μπράις Μάρντεν. Τα μαρμάρινα θραύσματα μάζεψε ο ίδιος στην Υδρα, την οποία επισκέπτεται κάθε χρόνο.

Κεντρική θέση κατέχει η σειρά γλυπτών (25 τον αριθμό) «Magie a la noix» του Ρουμάνου Ντάνιελ Σπέρι (πρωτεργάτης του κινήματος Φλούξους) που δημιούργησε στη διάρκεια της 12μηνης παραμονής του στη Σύμη, από απορρίμματα που συνέλεξε. Ενα χρόνο μετά, έγραψε το βιβλίο «Μυθολογία και κεφτέδες», όπου συσχετίζει την τροφή και τον πολιτισμό με μοναδικό τρόπο.

Εντυπωσιακό είναι το δωμάτιο του Γερμανού Μάρτιν Κιπενμπέργκερ (1953-1997) με το θρυλικό έργο MOMAS (Museum of Modern Art Syros) αλλά και οι αφηρημένοι πίνακες του συμπατριώτη του Χέλμουτ Μίντεντορφ, εμπνευσμένοι από το τσιμεντένιο τοπίο της Αθήνας.

Την έκθεση συμπληρώνουν οι γεννημένοι στην Ελλάδα Λουκάς Σαμαράς, Ιάνης Ξενάκης και Γιάννης Κουνέλλης αλλά και οι νεότεροι Μάνφρεντ Περνίς και Γιούργκεν Τέλερ. Από τα ηχεία ακούγεται το γνωστό τραγούδι «Πουλί πάνω σε σύρμα» του Λέοναρντ Κοέν, που ως γνωστόν αγόρασε σπίτι στην Υδρα το 1960. *

info: Νεοφύτου Δούκα 4. Εγκαίνια απόψε στις 8. Διάρκεια έως 10 Οκτωβρίου. Είσοδος ελεύθερη για το κοινό στις 21 Απριλίου.

Φωτεινό διάλειμμα.

Της ΜΑΡΙΑΣ ΜΑΡΑΓΚΟΥ

Τα εγκαίνια της έκθεσης «Το Φωτεινό Διάστημα» στο Guggenheim Bilbao από τη συλλογή του Δημήτρη Δασκαλόπουλου, ένα γεγονός glorioso που γνωστοποιεί διεθνώς την άλλη όψη της Ελλάδας του Μνημονίου.

Η διεθνής παρουσία μέρους της συλλογής, την οποία ούτως ή άλλως θεωρούμε εξαιρετική, πρώτα στη Whitechapel του Λονδίνου και τώρα στο Guggenheim Bilbao, προβοκάρει ένα μέρος του ευρωπαϊκού κοινού, αφ’ ενός στην αναζήτηση ενός νέου Ελληνα «tycoon» (βλέπετε, μια παράδοση στο είδος την έχουμε), αφ’ ετέρου στη διαπίστωση ότι ο τόπος δεν παράγει μόνο διεφθαρμένους πολιτικούς αλλά και επιτυχημένους επιχειρηματίες που αγαπούν την τέχνη και κάνουν σοβαρές συλλογές.

Με Ευρωπαίους συνεργάτες επιμελητές και μελετητές της τέχνης, ο Δ. Δασκαλόπουλος, που απέκτησε ειδικό βάρος στη διεθνή κοινότητα των ανθρώπων των μουσείων και με την ίδρυση ενός ταμείου για αγορά έργων στο Guggenheim της Νέας Υόρκης, γίνεται, μετά τον Δάκη Ιωάννου, το πρόσωπο αυτής της περιόδου. Και αν κρίνουμε από το πρώτο δημοσίευμα των Ν.Υ. Times, «Το Φωτεινό Διάστημα» στο Μπιλμπάο εμφανίζεται πολύ πιο θετικά από ό,τι η συλλογή του κ. Ιωάννου στην έκθεση της Νέας Υόρκης, γεγονός που οφείλεται στην επιμελητική φροντίδα και άποψη. Αν και είναι μάλλον άτοπο να συγκρίνει κανείς απόψεις συλλεκτών και διαθέσεις, εν τούτοις μοιραία φτάνουν τα πράγματα εκεί. Οπως μοιραία φτάνει στο τραπέζι της όποιας συζήτησης η σχέση του δημόσιου και του ιδιωτικού.

Πριν περάσουμε στην ίδια την έκθεση, θα πρέπει να αναφερθεί το υποστηρικτικό πλαίσιο, το οποίο υπήρξε ευρηματικό στο διήμερο των εγκαινίων, δηλαδή στις 9 και 10 Απριλίου, στο Μπιλμπάο. Δύο τραπέζια ομιλητών-σχολιαστών, το πρώτο με τη συμμετοχή καλλιτεχνών της έκθεσης, το δεύτερο με τη συμμετοχή επιμελητών-συνεργατών. Στην πρώτη περίπτωση παρατηρεί κανείς ότι ο σύγχρονος καλλιτέχνης παραμένει κατά βάθος ο ίδιος με εκείνον της εποχής των Μεδίκων (συγγνώμη, παιδιά) ως προς την αντιμετώπιση της σχέσης του με τη θεσμική εξουσία και την αγορά. Τόσο ο Kendell Geers (με το εξαιρετικό έργο του, διαμαρτυρία κατά της πολιτικής της παγκόσμιας οικονομίας) όσο και ο Thomas Hirschhorn (με την τρομακτική του σπηλιά και όσα εγκλείει για το μέλλον του ανθρώπου), κατανάλωσαν αρκετό χρόνο στο τραπέζι των ομιλητών για τον προβληματισμό τους αν θα έπρεπε να υπογράψουν ή όχι την καταγγελία για τις απαράδεκτες συνθήκες των εργατών στο Guggenheim του Αμπού Ντάμπι. Τελικά υπέγραψαν, αλλά στο χώρο του Gug. Bilbao έμοιαζαν να απολογούνται. Οσο για τους επιμελητές, είχαν να καταθέσουν για την ενδιαφέρουσα διαδικασία της επιμέλειας έως το συναίσθημα, δίχως βέβαια να προσθέσουν κάτι άγνωστο -και πώς θα γινόταν άλλωστε σε έναν κόσμο όπου όλα είναι ειπωμένα και καταγραμμένα.

Το νέο σε όλη αυτή τη συγκέντρωση, αλλά και στις επίσημες ομιλίες στο δείπνο των εγκαινίων, είναι η ανάδειξη του συλλέκτη σε εξόχως πνευματική προσωπικότητα με εξαιρετικό ταλέντο στην τέχνη. Στις συνεντεύξεις που δόθηκαν και κυρίως στην ενδιαφέρουσα συνέντευξη του βιβλίου-καταλόγου, όπου ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος συνομιλεί με τη επιμελήτρια της έκθεσης Nancy Spector, είναι εντυπωσιακό το image του συλλέκτη που αγάπησε την τέχνη στα 12 χρόνια του μέσα από έναν Ρούμπενς, πριν περάσει στη συλλογή έργων σύγχρονης τέχνης.

Η επιλογή των έργων, θαυμάσια. Σε ένα σύνολο 400 καλών έργων της συλλογής η έκθεση έκανε φόκους σε περίπου 60 καλλιτέχνες, με εγκαταστάσεις κυρίως και μεγάλα έργα, με καλή ενδοεπικοινωνία μεταξύ τους. Παράδειγμα, το δωμάτιο της Annette Messager με τις γνωστές κλωστές, όπου κρέμονται μνήμες και βιώματα μέσω συναισθηματικών αντικειμένων και φωτογραφιών, σε άριστη γειτνίαση με το δωμάτιο του Wangechi Mutu, όπου κρέμονται τα κολάζ των δερμάτων των ζώων.

Εξαιρετικά τα έργα των Mark Dion και Robert Williams, η παρουσία των έργων της Bourgeois, της Abramovic, του Hirst, οι βιντεοεγκαταστάσεις του John Block, του Kutluc Ataman, του Steve MC Queen, τα έργα του Αλέξανδρου Ψυχούλη, μοναδικού Ελληνα της έκθεσης, της Kiki Smith, των Walid Raad και Atlas Group.

Μια εξαιρετική παρουσία έργων τέχνης των 20 τελευταίων χρόνων καλά επιλεγμένων, ώστε να αποτελούν τα διαμάντια της καλλιτεχνικής παραγωγής του τέλους του 20ού αιώνα και των αρχών του 21ου. Προσωπικά, θα έλεγα ότι μπορούν να διεκδικούν το χαρακτήρα των κλασικών έργων του σύγχρονου και θα πρόσθετα ότι η συλλογή έχει την πνευματικότητα μιας ευρωπαϊκής παράδοσης.

Προς το παρόν, ο συλλέκτης οργανώνει στο κεφάλι του διάφορα δωμάτια δικής του επιμέλειας, όπως λέει και στη συνέντευξή του στη Nancy Spector, προβληματισμένος για το χώρο μιας πιο μόνιμης φιλοξενίας των έργων. *

Πηγή άρθρου: http://www.enet.gr/?i=news.el.texnes&id=267687

Εικαστικοί που σολάρουν

Της ΦΩΤΕΙΝΗΣ ΜΠΑΡΚΑ

«Η Dada da Academy είναι σαν μπάντα τζαζ. Τα μέλη της είναι ελεύθερα να αυτοσχεδιάζουν, γι’ αυτό και κάθε έκθεση είναι σαν μια συναυλία. Δεν ξέρουμε ποιος θα «σολάρει» περισσότερο, ποιος θα πάρει περισσότερο χώρο, τι έργα θα βάλει και πώς… Οπως και στις μπάντες. Αλλοτε σολάρει ο ντραμίστας και άλλοτε ο μπασίστας…».

Αποψη από την εγκατάσταση του Αλμπερτ Μάιρ στη Μονή ΛαζαριστώνΑποψη από την εγκατάσταση του Αλμπερτ Μάιρ στη Μονή ΛαζαριστώνΜοιάζουν τα λόγια του εικαστικού Πάνου Παπαδόπουλου να ανήκουν σε μια άλλη, ιδανική ενδεχομένως, εποχή; Κι όμως. Η ομάδα στην οποία συμμετέχει είναι σύγχρονη, διακρίνεται από απόλυτη ελευθερία, αυτονομία και ρήξη με την καθεστηκυία τάξη των πραγμάτων, και κυρίως των εικαστικών. Το όνομα άλλωστε της ομάδας, Dada da Academy, φανερώνει αμέσως τις προθέσεις της: αρκετά πια με τις συμβάσεις στην τέχνη.

Αν και πολλοί θα θεωρήσουν ότι το όνομα προήλθε από το γνωστό κίνημα των Νταντά, που ξεκίνησε στη Ζυρίχη τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η αλήθεια είναι ότι αρχικά ο τίτλος επελέγη για την κυριολεξία του, από το τοπικό επίρρημα «εκεί» (da). Η Ακαδημία, δηλαδή, του εκεί, εκεί και εκεί… Επίσης σημαντικό ρόλο έπαιξε η μουσικότητά του, για να θυμηθούμε και το πασίγνωστο τραγούδι των Γερμανών Trio «Da Da Da». «Ομως ζούμε στη Βιέννη και αγαπάμε κάθε είδους απόσχιση…», επισημαίνει με νόημα ο Π. Παπαδόπουλος.

Η Dada da Academy δημιουργήθηκε το 2008 στη Βιέννη από τον Πάνο Παπαδόπουλο και την Ελίζαμπεθ Πένκερ. Εκείνος είναι ζωγράφος κι εκείνη γλύπτρια. Στην πορεία προστέθηκε και ο Αλμπερτ Μάιρ. Συμφοιτητές στην Ακαδημία Τέχνης της Βιέννης συναντήθηκαν ξανά εφτά χρόνια μετά την αποφοίτησή τους. «Συστηθήκαμε στο κοινό με μια ομαδική έκθεση που επιμελήθηκε η Ελίζαμπεθ, σε έναν εναλλακτικό, ανεξάρτητο χώρο στη Βιέννη. Πήγε ανέλπιστα καλά και συνεχίσαμε».

Και να που, τέσσερα χρόνια μετά, η Dada da Academy όχι μόνο υπάρχει ακόμη αλλά περιοδεύει. Από τα μέσα Μαρτίου κατέλαβε το «Project Room» του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης, στη Μονή Λαζαριστών. «Das Manihesto» είναι ο τίτλος της έκθεσης (απόλυτα κατανοητός και στην ελληνική γλώσσα) που επιμελείται η Ειρήνη Παπακωνσταντίνου, με τη συμμετοχή ακόμη δύο καλλιτεχνών, των Μαρίνας Φάουστ και Πέτρου Τουλούδη.

Εγκαίνια σαν κονσέρτο

«Η έκθεση αποτελείται από εγκαταστάσεις μικτής τεχνικής, ηχητικές περφόρμανς και βίντεο, που έρχονται σε διάλογο μεταξύ τους για να υπονομεύσουν κάθε συμβατικότητα στην τέχνη, να καυτηριάσουν την επίπλαστη κουλτούρα μας και να φέρουν σε αντιπαράθεση έννοιες και ιδιεώδη όπως αυτά της αισθητικής, της αποδόμησης, της ταυτότητας και της εξουσίας», σημειώνει η επιμελήτρια. Πρωτοείδε τους Dada da Academy στη βουλγαρική πόλη Πλόβντιβ πέρυσι. Ηταν η πρώτη φορά που η ελληνοαυστριακή «ακαδημία» έβγαινε εκτός Βιέννης. Η Θεσσαλονίκη είναι ο δεύτερος σταθμός της περιοδείας, που θα συνεχίσει στο Παρίσι, το Βερολίνο και την Πολωνία.

«Επειδή ακριβώς είναι σαν μπάντα, σκοπός και επιθυμία της είναι οι περιοδείες», λέει ο Πάνος Παπαδόπουλος. «Η μουσική είναι το κοινό χαρακτηριστικό μας. Η Dada da Academy κυριάρχησε πρώτα στη μουσική, παρ’ όλο που όλοι μας είμαστε εικαστικοί. Εγώ είμαι ζωγράφος αλλά παίζω και ντραμς, η Ελίζαμπεθ είναι γλύπτρια αλλά και συνθέτης. Κατασκευάζει μουσικά όργανα, τα οποία λειτουργούν και ως γλυπτά. Μουσικά είναι και τα γλυπτά-εγκαταστάσεις του Αλμπερτ, ο οποίος συμμετέχει και σε ένα αληθινό μουσικό συγκρότημα».

Αυτό το διττό, και κυρίως η ευκολία με την οποία η ίδια η μουσική ενώνει περισσότερο κόσμο απ’ ό,τι οι εικαστικές τέχνες, ήταν ένα από τα μυστικά της επιτυχίας. Σιγά σιγά η Dada da Academy άρχισε να ελκύει περισσότερο κόσμο κι από άλλα είδη τεχνών, ποιητές και λογοτέχνες, οι οποίοι συμμετείχαν στις εκθέσεις ως περφόρμερ. Σε μία από τις εκθέσεις της συμμετείχε κι ένας πολύ γνωστός Βούλγαρος πιανίστας από την ορχήστρα της Οπερας της Βιέννης, που αυτοσχεδίασε παίζοντας με τις χορδές του πιάνου.

Αναμφίβολα τα εγκαίνια των εκθέσεων της Dada da Academy είναι ένα «»ζωντανό», πολύβουο, αυθόρμητο κονσέρτο», συμφωνεί και ο Πάνος Παπαδόπουλος. Μετά ο θεατής τι βλέπει; «Ενα οπτικό μουσικό περιβάλλον. Τα ντοκουμέντα των περφόρμανς τα αφήνουμε εκεί. Οπως και τη μουσική, που την ακούει κανείς από τα ηχεία. Η ατμόσφαιρα υπάρχει, είναι σαν να αφήσαμε τις νότες της συναυλίας μας εκεί. Και, φυσικά, βλέπει τα έργα μας, που με έναν περίεργο τρόπο δένουν μεταξύ τους. Γιατί, ανεξάρτητα από την Dada da Academy, ο καθένας από μας έχει τη δική του σόλο καριέρα, την γκαλερί του, την τέχνη του».

* Εως 24 Απριλίου.

http://www.enet.gr/?i=news.el.texnes&id=268674