Η Νέα Θρησκεία.

Η «Νέα Θρησκεία» του Ντέμιεν Χερστ, η έκθεση του «τρομερού» μεσήλικα της θρυλικής γενιάς των «νέων Βρετανών καλλιτεχνών», αποκαλύπτεται αύριο στη Θεσσαλονίκη. Αν και ο σταρ της σύγχρονης τέχνης εκθέτει πρώτη φορά στην Ελλάδα και στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, δεν θα μας κάνει την τιμή να παραβρεθεί.

«Η μοίρα του ανθρώπου» κατά  τον Χερστ«Η μοίρα του ανθρώπου» κατά τον ΧερστΠάμπλουτος και από τους λίγους εικαστικούς που έχουν συμφιλιωθεί με την τεράστια οικονομική αξία της τέχνης τους, ζει ανάμεσα στο Λονδίνο και στην έπαυλή του στο Μεξικό. Οταν πηγαίνει, μάλιστα, διακοπές εκεί, έχει την υψηλή προστασία πρώην κομάντο των Βρετανικών Ειδικών Δυνάμεων (SAS). Ας μην ξεχνάμε ότι δεν έχει μόνο θαυμαστές, αλλά και φανατικούς εχθρούς. Μόνο στο Facebook έχουν εμφανιστεί αρκετά «γκρουπ» χρηστών που εκφράζουν ανοιχτά την απέχθεια και το μίσος εναντίον του, αποκαλώντας τον «απατεώνα» και «τσαρλατάνο» της τέχνης.

Οι αίθουσες του Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης μοιάζουν τις τελευταίες μέρες με το εσωτερικό ενός ιδιόμορφου παρεκκλησίου. Είναι γεμάτες από τα «αλλόκοτα», θρησκευτικά σύμβολα του καλλιτέχνη. Μια πρώτη μορφή της έκθεσης είχε παρουσιαστεί το 2007 σε αγγλικανική εκκλησία του Λονδίνου, προκαλώντας ανάμεικτα ή και επιθετικά συναισθήματα.

Στο ελληνικό μουσείο οι επισκέπτες μπορούν να δουν μια ολοκληρωμένη εικόνα της εικαστικής πρακτικής του καλλιτέχνη, του τρόπου που δουλεύει και της θεματολογίας του.

– Ενας σταυρός διακοσμημένος με χάπια, ως πολύτιμα υλικά που υπόσχονται, όπως και η θρησκεία, αγαλλίαση, μακαριότητα και ευτυχία περιλαμβάνεται στα εκθέματα.

– Πάνω στη δική του Αγία Τράπεζα, μια ντιζάιν μινιμαλιστική κατασκευή, έχει τοποθετήσει έναν σταυρό, μια αργυρή καρδιά διάτρητη από ξυράφια και βελόνες και τυλιγμένη με συρματόπλεγμα (αναφορά στο ακάνθινο στεφάνι), ένα χάπι, υποκατάστατο της Θείας Κοινωνίας, μια παιδική νεκροκεφαλή-πρωτόλεια μορφή του μετέπειτα έργου του «For The Love of God».

Από την έκθεση, που επιμελείται η ιστορικός τέχνης Αρτεμις Ποταμιάνου, δεν λείπουν φωτογραφίες σωμάτων με τραυματισμένα μέλη, στα σημεία εκείνα που βρίσκονταν οι πληγές του Ιησού. Ο «Μυστικός Δείπνος» με τη μορφή ενός παγκόσμιου χάρτη έχει υπογραμισμένες επάνω του 13 περιοχές του πλανήτη με πυρηνικά όπλα. Στον ίδιο έργο, κάτω από την Αμερική φιγουράρει το όνομα του Ιούδα Ισκαριώτη, ενώ κάτω από του Ισραήλ το όνομα του Ιησού Χριστού.

Οι «Δώδεκα Απόστολοι» συμβολίζονται με χάπια. «Θεωρώ ότι το χάπι «Ιούδας» σε «ρίχνει» ενώ το Ιησούς Χριστός σε «ανεβάζει»», λέει ο ίδιος. Ενώ το «Αγιο Πνεύμα» είναι η φωτογραφία ενός λευκού περιστεριού πάνω από την επιγραφή «Ο Θεός είναι ο άνεμος πίσω από τις φτερούγες σου» που ο καλλιτέχνης εντόπισε στο Μεξικό.

Μέσω της έκθεσης ο Χερστ επιχειρεί να εντοπίσει ομοιότητες ανάμεσα στη θρησκεία και την επιστήμη και να αναρωτηθεί αν η θρησκεία είναι ακόμη ένα φάρμακο, αν μπορούμε να καταπιούμε τον Ιησού σαν χάπι, αν η τέχνη είναι η νέα θρησκεία. Ακόμη κι αν ο τρόπος που προσεγγίζει αυτά τα ζητήματα δεν είναι ριζοσπαστικός, επισημαίνει απρόβλεπτα και με υπόγειο χιούμορ τη σύγκλιση τέχνης και θρησκευτικού συναισθήματος.

Ο Ντέμιεν Χερστ γνωρίζει ότι αρκετά από τα σύμβολα που χρησιμοποιεί είναι μπανάλ και κιτς. Δεν μπορεί,όμως, να τους αντισταθεί. «Δεν ξέρω αν μπορείς να αποδυναμώσεις το μυστήριό τους. Το περιστέρι, το κρανίο, η σταύρωση αντέχουν λόγω της δύναμής τους. Ακόμα και στην κιτς εκδοχή τους, αντέχουν. Είναι δύσκολο να εξηγήσεις πώς γεννιέται ένα έργο. Συνήθως είναι μια απλή ιδέα – η Θεία Ευχαριστία μοιάζει με ασπιρίνη». Μόλις το σκέφτομαι συνειδητοποιώ ότι δεν είναι τυχαίο, με αυτή την σημασία πουλούν και τις ασπιρίνες», σημειώνει στον κατάλογο της έκθεσης.

Από τα πρώτα χαρακτηριστικά έργα του, άλλωστε, το «Α Thousand Years» του 1990 με τη γυάλινη προθήκη, όπου ένα κομμένο κεφάλι αγελάδας καλύπτεται από μύγες και σκουλήκια, μέχρι τη διάσημη βιτρίνα με τον νεκρό καρχαρία στη φορμαλδεΰδη, ο εικαστικός συνδυάζει θεμελιώδη ανθρώπινα ζητήματα -τον θάνατο και την ευθραυστότητα της ύπαρξης- με την πρόκληση, την ειρωνεία και το σοκ.

info: Διάρκεια έως 31 Ιουλίου. Συνδιοργάνωση του Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης με το British Council και την Paul Stolper Gallery του Λονδίνου.

 

Όχι στη βουλιμία του χρώματος

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΑΡΟΥΖΑΚΗ

Είναι τουλάχιστον τολμηρό σε μια εποχή αποθέωσης του χρώματος, της διαφημιστικής αισθητικής και των ιλουστρασιόν περιοδικών να οργανώνεις μια έκθεση αποκλειστικά με ασπρόμαυρα έργα. «Ασπρο-Μαύρο» έχει τίτλο η έκθεση με τα έργα 68 Ευρωπαίων ζωγράφων, από τον Ζαν Ρουστέν, τον Ντέιβιντ Χόκνεϊ, τον Βαλέριο Αντάμι μέχρι τον Νίκο Κεσσανλή, τη Βάσω Κατράκη, τον Γιώργο Λάππα, τον Μάριο Σπηλιόπουλο και αρκετούς καλλιτέχνες της νεότερης γενιάς.

Σχέδιο με μολύβι της Γερμανίδας Ούτα ΣίμπερτΣχέδιο με μολύβι της Γερμανίδας Ούτα ΣίμπερτΕγκαινιάζεται στις 2 Μαρτίου στο Μουσείο Φρυσίρα (Μονής Αστερίου 3 & 7) στην Πλάκα.

Χαρακτηριστικό της είναι ότι η απουσία χρώματος δεν στερεί από τα έργα τέχνης τη δύναμη, τη συναισθηματική ένταση ή ακόμα και τον λυρισμό τους. Η έλλειψη των χρωμάτων κινητοποιεί τον θεατή, που μοιάζει να έχει εθιστεί σε μια σχεδόν βουλιμική κατανάλωση χρωμάτων, να επαναπροσδιορίσει την αξία της ζωγραφικής.

«Η έκθεση αναλαμβάνει να μας θυμίσει πως μεγάλη ζωγραφική είναι η ζωγραφική της σχεδιαστικής δεξιοτεχνίας, όπου η αφαίρεση συντείνει στην αποκάλυψη της ουσίας της τέχνης πέρα από τις πιθανές παρεκκλίσεις, που συχνά επιφέρει το χρώμα», σημειώνει η επιμελήτρια του Μουσείου Φρυσίρα Χριστίνα Σωτηροπούλου. Και συμπληρώνει, αναφερόμενη στα έργα της έκθεσης: «Είναι η ζωγραφική που απορρίπτει τις εύκολες λύσεις για την ουσία, που προτιμά τον λυρισμό του αναγκαίου από την εκζήτηση της υπερβολής, τη δυσκολία του εγκεφαλικού από την ηδονιστική παράδοση στις κολοριστικές αισθήσεις».

Το Μουσείο Φρυσίρα στηρίζει σταθερά και όσο είναι δυνατόν τη δυναμική του «νέου κύματος» της παραστατικής ζωγραφικής, που εμπεριέχει τις κατακτήσεις της εποχής, έχει εμπλουτίσει την παμπάλαιη τέχνη της αναπαράστασης με εννοιολογικές αναζητήσεις και αντιμετωπίζει τον ρεαλισμό με σύγχρονο και δημιουργικό τρόπο. Στο ίδιο πλαίσιο κινείται και η «ασπρόμαυρη» έκθεσή του, που δεν θα μπορούσε να γίνει χωρίς την επιμονή του ιδρυτή του Μουσείου, Βλάση Φρυσίρα.

«Γιατί επέμενα όλα αυτά τα χρόνια να συλλέγω έργα με δύο βασικά χρώματα;» αναρωτιέται. «Η εμμονή μου αυτή πιθανόν να είναι μέρος της σύνθεσης του χαρακτήρα μου, της απολυτότητας που με διακρίνει ή πολύ πιθανόν των συναισθηματικών μεταπτώσεων που έχω είτε προς τα πάνω είτε προς τα κάτω. Εχω περάσει μέσα μου τη δύναμη που κρύβει το ασπρόμαυρο έργο, την αιχμηρότητα, την ένταση, τη φόρτιση, το απόλυτο, τη συγκίνηση, το διαφορετικό, το φως, το σκοτάδι, τη ζωή και τον θάνατο. Η προσωπική σχέση της συνενοχής, που είχα με τους περισσότερους καλλιτέχνες, μου έδωσε τη δυνατότητα να μοιραστώ μαζί τους αυτά που καταγράφουν κυρίως τα σχέδια, δηλαδή προσωπικά βιώματα, μνήμες και ιδιαίτερες στιγμές».

Ακόμα ένα αποκαλυπτικό στοιχείο της έκθεσης είναι ότι φέρνει στο προσκήνιο την «ασπρόμαυρη» και πιο λιτή πλευρά γνωστών και καταξιωμένων καλλιτεχνών, που οι περισσότεροι από αυτούς έχουν διαχειριστεί με εντυπωσιακό τρόπο την πολυχρωμία. Στα έργα τους η απουσία χρώματος δεν συνεπάγεται αδυναμία έκφρασης, αλλά πλούτο και συνειδητή επιλογή για να εκφραστούν με διαφορετικό τρόπο.

«Αρκεί μια ματιά στον σπαρακτικό ουμανισμό των σχεδίων του Ρουστέν, την ακαδημαϊκή τελειότητα εκείνων του Μαρτινέλι, τη φαντασιακή ατμόσφαιρα της Ούτα Σίμπερτ ή την προσιτή μνημειακότητα του Πούλιου και τη συγκινητικά κοπιώδη δουλειά της Κρυσταλλά, αλλά και των υπόλοιπων καλλιτεχνών, για να διαπιστώσει κανείς πως βρίσκεται ενώπιον προτάσεων που σφύζουν από δυναμισμό, ανεξάντλητες δυνατότητες και αποτελεσματικότητα στη διατύπωση», καταλήγει η επιμελήτρια Χριστίνα Σωτηροπούλου.

* Διάρκεια έκθεσης έως 31 Ιουλίου. *

http://www.enet.gr/?i=events.el.home&id=253785#